İçten Dışa Nöroçeşitlilik’in bu bölümünde, psikolog Sevdenur Arslan ve psikolog Ayşen Altay; konukları Özlem ile birlikte otistik neşe kavramını konuşuyor. Otizmin çoğunlukla zorlanmalar, duyusal hassasiyetler ve sosyal farklılıklar üzerinden ele alınıyor. Bu bölüm ise otizm tartışılırken genellikle ihmal edilen otizme has pozitif deneyimlere alan açıyor. Hayattan, duyulardan, özel ilgi alanlarından ve ilişkilerden doğabilen yoğun coşku, merak ve keyif içeriden bir bakış açısı ile paylaşılıyor.

Otistik Neşenin Yalnızca Hoş Bir Duygu Değil

Bölümde, bir müzik parçası, doğada karşılaşılan bir ayrıntı, sevilen bir hayvanla kurulan bağ ya da özel ilgi alanıyla ilgili yeni bir bilgi keşfetmenin nasıl yoğun bir neşe yaratabildiği konuşuluyor. Otistik neşenin, normal neşe kavramından farklı yönleri tartışılıyor. Bu neşenin; stimming, dans, sesler, hareketler, kahkaha, bilgi paylaşımı gibi farklı ifade biçimleriyle dışa vurulabileceği ele alınıyor. Aynı zamanda bu tür ifadelerin sosyal ortamlarda “fazla”, “tuhaf” ya da “uygunsuz” görülmesi nedeniyle nasıl maskelenebildiği, ve bu maskelemenin bedelleri üzerinde duruluyor.

Sohbet boyunca, otistik neşenin yalnızca hoş bir duygu değil; kişinin kendini düzenlemesine, ihtiyaçlarını fark etmesine ve yaşamında gerçekten kendisine iyi gelen şeylere yönelmesine yardımcı olabilecek bir kaynak olduğu vurgulanıyor. Aynı zamanda otistik neşeyi koruyabilmenin nasıl meltdown ve shutdown gibi zorlayıcı durumlara karşı koruyucu olduğu belirtiliyor. Özellikle çocukların özel ilgi alanlarını, oyunlarını ve neşe biçimlerini normalleştirme çabasıyla bastırmak yerine, bunlara alan açmanın önemi konuşuluyor. Her otistik kişinin deneyimi farklı olsa da bölüm, nöroçeşitli varoluşun yalnızca zorlanmalardan değil; yoğun merak, bağ kurma, coşku ve hayranlık duygularından da oluştuğunu hatırlatıyor.

Mini Bölüm Sözlüğü

AuDHD

Otizm ve Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğunun (DEHB) aynı bireyde birarada olması. Kişinin hem otizm hem de dehb özgünlüklerine sahip olması.

Burnout (Nöroçeşitli tükenmişlik)

Nöroçeşitli bir bireyin sürekli uyum sağlama, maskeleme ve regüle olmaya çalışma çabasının sinir sistemi üzerinde yarattığı, dinlenmeyle kolayca geçmeyen derin tükenme hali. İşlevsellikte belirgin düşüş, duyusal hassasiyet artışı ve zihinsel-duygusal çöküş görülebilir.

Duyusal işleme farklılıkları

Duyusal uyaranların sinir sistemi tarafından algılanma ve işlenme biçimlerinin bireyden bireye farklılık göstermesi.
Maskeleme: Nöroçeşitli bireylerin, sosyal olarak kabul görmek için kendi doğal davranışlarını, tepkilerini ve ihtiyaçlarını bilinçli ya da bilinçsiz biçimde bastırması ya da gizlemesi. Uzun vadede yoğun zihinsel ve duygusal yorgunluğa yol açabilir.

Meltdown

Otistik çöküş ya da duyusal/duygusal çöküş olarak Türkçe’ye çevrilmiştir. Otistik bireyin aşırı uyarılma, zorlanma vb durumlarda yaşayabildiği, sinir sisteminin bir çöküşe benzeyen deneyimiyle karakterize süreçlerdir. Kişi, davranışları üstünde kontrolünü yitirirebilir, kendisine ya da çevreye yönelik agresyon eşlik edebilir.

Özel ilgi alanı

Nöroçeşitli kişilerde, belirli bir konuya yoğun, derin ve çoğu zaman uzun süreli bir ilgi duyma şeklinde görülebilir. Bu alanla ilgili araştırmak, bilgi biriktirmek, bağlantılar kurmak ya da paylaşmak; güçlü bir keyif, heyecan ve bazen regülasyon desteği sağlayabilir. Özel ilgi alanı bazı nöroçeşitli kişilerin iletişim ve ilişki kurma biçiminde yüksek bir yere sahip olabilir

Regülasyon

Sinir sistemi düzenlemesi. Sinir sistemi işleyişinin dengeli olması.

Stimming

Bir kişinin kendi duyusal sistemini doğrudan uyarmak için tekrarlayan hareketler yapması, sesler çıkarması veya belirli görsel uyaranlara odaklanması gibi davranışlar. Bu davranışların işlevlerinden bir tanesi de sinir sistemini düzenlemeye yardımcı olmasıdır. Stimminge örnek olarak kendi etrafında dönme, bacak sallama, ileri geri sallanma, kalem çevirme ve dönen bir nesneyi izleme verilebilir.