İçten Dışa Nöroçeşitlilik’in bu bölümünde, Psikolog Sevdenur Arslan ve Psikolog Ayşen Altay; nöroçeşitli bireylerin ile sosyal deneyimler ve iletişimde yaşanan farklılıkları ele alıyor.

Bölümde, sosyal zorlukların yalnızca iletişim becerisiyle sınırlı olmadığı; duyusal işleme farklılıkları, dikkat süreçleri ve sinir sistemi işleyişinin sosyal etkileşimleri nasıl şekillendirdiği konuşuluyor. Duyusal yüklenmenin yarattığı yorgunluk, regülasyon ihtiyacı ve bunun sosyal ortamlardaki karşılığı örneklerle ele alınıyor.

Nöroçeşitli Bireylerin Kendi Aralarında Kurdukları İlişkiler

Göz teması, havadan sudan konuşma ve sosyal normlar gibi çoğu zaman doğal kabul edilen davranışların aslında öğrenilen ve yorucu olabilen kurallar olduğunu ve dikkat, dürtüsellik ve çağrışımsal düşünme gibi özelliklerin iletişimde nasıl yanlış anlaşılmalara yol açabildiği tartışılıyor.

Otizm bağlamında ise, imaları anlamak, sohbet akışına katılmak ve kendini ifade etmek gibi alanlarda yaşanan farklılıklar, sosyal etkileşimlerin örtük kurallar üzerinden ilerlemesinin yarattığı kafa karışıklığıyla birlikte ele alınıyor.

Bölümün bir diğer odağında, nöroçeşitli bireylerin kendi aralarında kurdukları ilişkiler var. Bu ortamlarda sosyal normların esneyebildiği, daha az maskelemenin gerektiği ve bireyin kendisi gibi olabildiği bir etkileşim alanının mümkün olduğu vurgulanıyor.

Son olarak, “çifte empati problemi” üzerinden, empatiye dair tek taraflı bakış açısı sorgulanıyor ve farklı deneyim dünyalarına sahip bireylerin birbirini anlamasının karşılıklı bir süreç olduğu ele alınıyor.

Mini Bölüm Sözlüğü

AuDHD

Otizm ve Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğunun (DEHB) aynı bireyde birarada olması. Kişinin hem otizm hem de dehb özgünlüklerine sahip olması.

Çifte empati problemi

Otizm alanında ortaya atılan bir kavramdır. Otistik ve nörotipik bireylerin dünyayı algılama ve deneyimleme biçimleri farklı olduğu için, iki tarafın da birbirini anlamakta zorlanabileceğini ifade eder. Bu yüzden empati eksikliği tek taraflı değil, karşılıklıdır.

Duyusal işleme farklılıkları

Duyusal uyaranların sinir sistemi tarafından algılanma ve işlenme biçimlerinin bireyden bireye farklılık göstermesi.

Duyusal aşırı yüklenme (Overstimulation)

Sinir sisteminin aynı anda çok fazla uyaranla karşılaşması sonucu baş etmekte zorlanması. Zihinsel dağılma, bedensel huzursuzluk ve geri çekilme ihtiyacıyla kendini gösterebilir.

Dürtüsellik

Düşünce ile davranış arasındaki sürenin kısa olması nedeniyle, eylemlerin çoğu zaman anlık ve kontrolsüz şekilde ortaya çıkması.

Maskeleme

Nöroçeşitli bireylerin, sosyal olarak kabul görmek için kendi doğal davranışlarını, tepkilerini ve ihtiyaçlarını bilinçli ya da bilinçsiz biçimde bastırması ya da gizlemesi. Uzun vadede yoğun zihinsel ve duygusal yorgunluğa yol açabilir.

Norm

Belirli bir ortamda, toplulukta ya da toplumda “alışılagelmiş”, “beklenen” ya da “çoğunluk tarafından yapılan” davranış ve deneyimler bütünü. Nöroçeşitlilik bağlamında norm, tek bir doğruyu değil; çoğunluğun deneyimini yansıtan bir referans noktası olarak ele alınır.

Nörotipik

Nörolojik sistem işleyişi toplumda “tipik” kabul edilen, insan nüfusunun çoğunluğunu oluşturduğuna inanılan sinir sistemi işleyişine sahip kişi

Regülasyon

Sinir sistemi düzenlemesi. Sinir sistemi işleyişinin dengeli olması.