İçten Dışa Nöroçeşitlilik’in bu bölümünde, psikolog Sevdenur Arslan ve program partneri psikolog Ayşen Altay, duyusal işleme farklılıklarını konuşmaya kaldıkları yerden devam ediyor. Bu bölümde özellikle dokunsal hassasiyetler daha ayrıntılı biçimde ele alınıyor ve stimming önemli bir yer alıyor. Kıyafet dokuları, etiketler, ıslaklık hissi, duş almak, saç kurutma, kuaför deneyimi, toplu taşıma ve günlük hijyen rutinleri gibi çoğu zaman küçük ya da önemsiz görülebilen, ancak sinir sistemi için oldukça zorlayıcı olabilen deneyimler somut örnekler üzerinden tartışılıyor.

Bölümde, duyusal zorlanmaların her zaman sabit ve öngörülebilir olmadığı, bağlama ve zamana göre değişebildiği vurgulanıyor. Ayrıca bireyin içsel deneyiminde gün boyunca birikerek regülasyonu giderek zorlaştırdığı ele alınıyor. Maskeleme ve dayanma çabasıyla birlikte bu yükün akşam saatlerinde, yalnız kalınabilen ya da güvenli hissedilen alanlarda açığa çıkabileceğine değiniliyor.
Bu bölümde ayrıca stimming davranışlarının ne olduğu ve işlevlerine giriliyor. Bu çerçevede stimming sorunlu ya da bastırılması gereken tepkiler olarak değil; sinir sistemini düzenlemeye, aşırı yüklenmeyle baş etmeye ve dengeyi yeniden kurmaya hizmet eden doğal ve işlevsel stratejiler olarak ele alınıyor.

Tüm bu başlıklar, duyusal işleme farklılıklarını yaşayan bir yetişkinin içsel deneyiminden yola çıkarak, genelleme iddiası taşımadan, nüansları ve çelişkileriyle birlikte aktarılıyor. Bölüm, hem çocukların hem de yetişkinlerin yaşadığı duyusal zorlanmaları anlamaya yönelik daha kapsayıcı ve derinlikli bir bakış açısı sunmayı amaçlıyor.

Kısaca bu bölümde değinilen konular

• Dokunsal deneyimler
• Duyu işleme farklılıklarının günlük hayata etkisinden örnekler
• Stimming davranışlarının ne olduğu ve ne işe yaradığı
• Duyusal yüklenmenin birikmesi ve regülasyon
• Maskeleme, dayanma ve sonrasında yaşanan çökkünlük

Bölüm sözlüğü

Duyusal hassasiyet

Belirli duyusal uyaranlara (ses, ışık, dokunma, hareket, içsel bedensel sinyaller gibi) diğer insanlara kıyasla daha yoğun tepki verme durumu.

Duyusal aşırı yüklenme (Overstimulation)

Sinir sisteminin aynı anda çok fazla uyaranla karşılaşması sonucu baş etmekte zorlanması. Zihinsel dağılma, bedensel huzursuzluk ve geri çekilme ihtiyacıyla kendini gösterebilir.

Stimming

Bir kişinin kendi duyusal sistemini doğrudan uyarmak için tekrarlayan hareketler yapması, sesler çıkarması veya belirli görsel uyaranlara odaklanması gibi davranışlar. Bu davranışların işlevlerinden bir tanesi de sinir sistemini düzenlemeye yardımcı olmasıdır. Stimminge örnek olarak kendi etrafında dönme, bacak sallama, ileri geri sallanma, kalem çevirme ve dönen bir nesneyi izleme verilebilir.

Regülasyon

Sinir sistemi düzenlemesi. Sinir sistemi işleyişinin dengeli olması.

Maskeleme

Nöroçeşitli bireylerin, sosyal olarak kabul görmek ya da dikkat çekmemek için kendi doğal davranışlarını, tepkilerini ve duyusal ihtiyaçlarını bilinçli ya da bilinçsiz biçimde bastırması ya da gizlemesi.