Yetişkinlikte Tanı: Kendini Yeni Bir Pencereden Keşfetmek

İçten Dışa Nöroçeşitlilik’in ikinci bölümünde, Psikolog Sevdenur Arslan, program partneri Psikolog Ayşen Altay ile birlikte kendi nöroçeşitlilik yolculuğunu konuşuyor. Yetişkinlikte DEHB tanısı alma sürecinden başlayarak, nöroçeşitlilik ve otizmle tanışmasını; bu süreçte yaşadığı rahatlama, karmaşa, yas ve öfke gibi duyguları ve geçmiş deneyimlerini bu çerçevede nasıl yeniden anlamlandırdığını paylaşıyor.

Bu bölümde kısaca şu başlıklara değiniliyor:

• Yetişkinlikte tanı alma, geç fark edilme ve getirdiği duygular
• “Panik atak” deneyimlerinin duyusal aşırı yüklenme ve meltdown ile yeniden düşünülmesi
• Duyusal hassasiyet, dil ve kavramların yaşantıyı anlamlandırmadaki rolü
• DEHB ve otizmin kesişimi, AUDHD kavramı ve tanı meselesi

Bölüm Sözlüğü

Bölüm boyunca geçen bazı kavramları, dinlerken ya da sonrasında referans olması için buraya bir mini sözlük eklemek istedik.

Nöroçeşitlilik

İnsan sinir sistemlerinin farklı ve çeşitli olduğunu kabul eden; özellikle otizm, DEHB gibi nörogelişimsel farklılıklara patoloji yerine çeşitlilik perspektifiyle yaklaşan bir çerçeve.

Nöroçeşitli (nörofarklı) birey

Sinir sistemi işleyişi baskın toplumsal normlardan farklı olan birey. Otizm, DEHB ve özgül öğrenme güçlükleri gibi nörogelişimsel farklılıkları kapsayacak şekilde kullanılır.

Nörotipik birey

Nörolojik sistem işleyişi toplumda “tipik” kabul edilen, insan nüfusunun çoğunluğunu oluşturduğuna inanılan sinir sistemi işleyişine sahip birey.
Otizm: Nöroçeşitlilik yelpazesinde yer alan bir alan ve psikiyatride bir tanı. Dil, iletişim, sosyalleşme, duyusal işlemleme, regülasyon ve dikkat gibi pek çok sinir sistemi alanında tipik olandan farklılıklar içerir.

DEHB (ADHD)

Psikiyatride Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu olarak adlandırılan; nöroçeşitlilik bakış açısıyla ise bir bozukluk değil, farklı bir sinir sistemi işleyişi olarak ele alınan durum. Farklı dikkat süreçleri ve hareket ihtiyacı ile karakterizedir.

Duyusal hassasiyet

Duyusal uyaranlara karşı aşırı hassas olmak. Otizm başta olmak üzere nöroçeşitli kişilerde sıkça görülen bir özellik

Duyusal aşırı yüklenme (Overstimulation)

Bir ya da daha fazla duyunun aşırı uyarılmasi.

Uyaran yorgunluğu

Aşırı uyarana maruz kalmak sonucu oluşan sinir sistemi yorgunluğu

Meltdown

Otistik çöküş ya da duyusal/duygusal çöküş olarak Türkçe’ye çevrilmiştir. Otistik bireyin aşırı uyarılma, zorlanma vb durumlarda yaşayabildiği, sinir sisteminin bir çöküşe benzeyen deneyimiyle karakterize süreçlerdir. Öfke patlamalarına benzer. Yanlış olarak öfke nöbeti olarak da adlandırılır. Kişi, davranışları üstünde kontrolünü yitirir, kendisine ya da çevreye yönelik agresyon eşlik eder.

Regülasyon

Sinir sistemi düzenlemesi. Sinir sistemi işleyişinin dengeli olması.

AuDHD

Otizm ve Dehb nun aynı bireyde birarada olması. Kişinin hem otizm hem de dehb özgünlüklerine sahip olması.