1.Bölüm: Biz Kimiz? Nöroçeşitliliğe Öznelerin Sesinden Bakmak

İçten Dışa Nöroçeşitlilik’in bu ilk bölümünde, Psikolog Sevdenur Arslan, program partneri Psikolog Ayşen Altay ile birlikte podcastin çıkış noktasını, neden bu alanda konuşmaya ihtiyaç duyulduğunu ve bu seride nasıl bir bakış açısının benimsendiğini paylaşıyor. Nöroçeşitli bir psikolog olarak hem kişisel deneyimden hem de mesleki bir yerden yapılan bir tanışma ve çerçeve bölümü.
Bu bölümde kısaca şu başlıklara değiniliyor:

• Nöroçeşitlilik nedir ve hangi durumları kapsar
• Tıbbi model ile nöroçeşitlilik bakış açısı arasındaki fark
• Sinir sistemi farklılıklarının yaşamın geneline etkisi
• Kullanılan kavramlar ve dil tartışmaları
• Podcastin amacı ve ilerleyen bölümlerin çerçevesi

Bölüm Sözlüğü

Bölüm boyunca geçen bazı kavramları dinlerken ya da sonrasında referans olması için buraya bir mini sözlük eklemek istedik.

Nöroçeşitlilik

İnsan sinir sistemlerinin farklı ve çeşitli olduğunu kabul eden; özellikle otizm, DEHB gibi nörogelişimsel farklılıklara patoloji yerine çeşitlilik perspektifiyle yaklaşan bir çerçeve.

Nöroçeşitli (nörofarklı) birey

Sinir sistemi işleyişi baskın toplumsal normlardan farklı olan birey. Otizm, DEHB ve özgül öğrenme güçlükleri gibi nörogelişimsel farklılıkları kapsayacak şekilde kullanılır.

Nörotipik birey

Nörolojik sistem işleyişi toplumda “tipik” kabul edilen, insan nüfusunun çoğunluğunu oluşturduğuna inanılan sinir sistemi işleyişine sahip birey.

Otizm

Nöroçeşitlilik yelpazesinde yer alan bir alan ve psikiyatride bir tanı. Dil, iletişim, sosyalleşme, duyusal işlemleme, regülasyon ve dikkat gibi pek çok sinir sistemi alanında tipik olandan farklılıklar içerir.

DEHB (ADHD)

Psikiyatride Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu olarak adlandırılan; nöroçeşitlilik bakış açısıyla ise bir bozukluk değil, farklı bir sinir sistemi işleyişi olarak ele alınan durum. Farklı dikkat süreçleri ve hareket ihtiyacı ile karakterizedir.
Özgül Öğrenme Güçlüğü:
Psikiyatride belirli öğrenme alanlarındaki güçlükleri tanımlayan bir grup tanı (disleksi, diskalkuli, disgrafi, dispraksi). Nöroçeşitlilik bakış açısı bu durumu “özgün öğrenme süreçleri” olarak ele alır.

Disleksi

Okuma alanında özgün öğrenme ve işlemleme süreçleriyle karakterize bir öğrenme farklılığı.

Disgrafi

Yazma alanında özgün öğrenme ve motor-planlama süreçleriyle ilişkili bir öğrenme farklılığı.

Diskalkuli

Matematiksel işlemleme ve sayı kavramları alanında özgün öğrenme süreçleriyle karakterize bir öğrenme farklılığı.

Dispraksi

Hareket planlama ve organizasyonu alanında yaşanan güçlükler ve buna eşlik eden özgün sinir sistemi süreçlerini tanımlar.

Tourette Sendromu

İstemsiz motor ve vokal tiklerle karakterize edilen, nörolojik temelli bir durum.